نتیجه جستجو

نقش محیط ‌زیست در معماری و زندگی شهری انسان

ارسال شده توسط Behsaazeh در مهر ۱۱, ۱۳۹۷
| news
| 0

وقتی از محیط‌زیست صحبت می‌شود، منظور فقط فضای طبیعی اطراف نیست، بلکه محیط‌زیست تمامی عناصر طبیعی و ساخته دست بشر را شامل است که اطراف ما حضور دارد. هنگامی‌که بحث از محیط‌زیست حساس می‌شود، منظور تمامی مکان‌های است که با ویژگی‌های خاص فرهنگی و عناصر مادی که بشر و طبیعت شکل داده‌ و در طول زمان به تکامل خود دست یافته‌اند.

معماری در ایران بیش از ۶ هزار سال قدمت دارد. وقتی به معماری ایران نگاه می‌کنیم، این تمدن هزاران سال پیش اقلیم را به‌خوبی در معماری به کار گرفته و نه‌تنها با طبیعت ارتباط نزدیکی داشته، برای معیشت خود در حفظ طبیعت پیشگام بوده است. با به‌وجودآمدن فناوری‌های جدید و مصالح ساختمانی نوین تناقضاتی در طراحی معماری و سازه ساختمان به وجود آمد که پیاده‌سازی این‌گونه معماری را در ساختمان‌های جدید ما را با مشکل روبه‌رو کرده است.

در حال حاضر مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، به‌عنوان رویکردی جدید، به‌مثابه مدل سه‌بعدی پارامتریک از خصوصیات ساختمان، امیدها را برای به‌کارگیری این نوع معماری در ساختمان‌های نوین و کاهش چالش‌های طراحی و پیاده‌سازی آن زنده کرده است. نخستین آشنایی گسترده ایرانیان با معماری اروپایی در دوره قاجار اتفاق افتاد و تمایل به تقلید و ایجاد بناهایی مشابه در میان اشراف قاجار و سپس مردم عام ایجاد شد.

قاجاریان ازطریق عکس‌ها و کارت‌پستال‌ها با معماری اروپا آشنا شدند و از این رو ساختمان‌های این دوره بدون آگاهی دقیق از قواعد سبک‌های اروپایی ایجاد می‌شدند. تحت‌تاثیر معماری اروپا، خلاقیت‌های فضایی در معماری قاجار در مقایسه با سبک‌های قبلی معماری ایرانی افزایش یافت. پس از دوران قاجار و شکل‌گیری برخی از ساختمان‌های شهری به‌سبک کلاه‌فرنگی دوره جدید معماری ایرانی سر کشید و آن‌هم در دوران پهلوی اول بود. در این دوره مصالح جدیدی به معماری ایران وارد شد و این خود در معماری ایران انقلاب جدیدی به وجود آورد.

مصالح جدید، به‌ویژه بتون و فولاد و شیشه و روش‌های نوآورانه در اجرای سازه، جایگزین روش‌های پیشین شد. مهم‌ترین این تغییرات استفاده از بتون بود که امکانات بی‌سابقه‌ای از لحاظ سازه و زیبایی‌شناسی در اختیار معماران ایرانی گذاشت. این تحول بنیادین برای معماران ایرانی برخی از آنان را که معماری ایرانی و اقلیم ایران را به‌خوبی می‌شناختند صاحب سبکی جدید در معماری مدرن ایران کرد. از دیرباز ایرانیان به محیط طبیعی خانه‌های خود وابسته بودند و پای استفاده از عناصر طبیعی در ساختار معماری مدرن ایران نیز کشیده شد. در طراحی خانه‌های دوران پهلوی اول، چه در تزیینات و چه در طراحی معماری، حضور این عناصر، همچون حوض، حوض‌خانه، حیاط‌ها که جایگاه حیاط مرکزی همواره تجسم‌بخش اصول نظم فضایی و وحدت‌آفرین است، باغچه‌هایی برگرفته از باغ که تعاملی تنگاتنگ با اقلیم دارد، ایوان‌ها و بادگیرها و شبستان‌ها، پررنگ است. در آن دوران معمارانی همچون آندره گدار، قلیچ باغلیان، کریم طاهرزاده بهزاد و نیکلای مارکف بناهایی را با توجه به معماری ایرانی و معماری مدرن پدید آوردند. در دوران پهلوی دوم، میان دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، معماری مدرنیسم ایرانی با تاثیر از مدرسه باوهاوس و همچنین کارهای لوکوربوزیه و فرانک لوید رایت و جیمز استرلینگ شکل گرفت. معماری مدرن ساختارهای معماری ایرانی را کم‌کم درنوردید و به معماری شهری شکل جدیدی داد. حفظ محیط‌زیست یا درنظرگرفتن طبیعت و همچنین حفظ باغ‌ها در معماری شهری همچنان برای معماران مدرن ایران اهمیت داشت؛ ازجمله معماران آن دوران می‌توان به مهدی علیزاده، لطیف ابوالقاسمی، ایرج کلانتری و فرامرز شریفی اشاره کرد که سبک جدیدی برای معماری مدرن یا شبه‌مدرن ایرانی به وجود آوردند. در معماری و شهرک‌سازی‌های مدرن ایران سعی بر این بود که عناصری چون نور و گذر باد و همچنین پوشش گیاهی و گسترش فضای سبز به کار گرفته شود. در شهر تهران مجتمع‌سازی‌ها با توجه به حفظ طبیعت و آسایش انسان طراحی شد. در شهرک اکباتان، در غرب تهران، فاصله میان ساختمان‌ها و نوع ارتفاع آن‌ها برای رفاه بیشتر انسان با توجه به نیاز او به عناصر طبیعی طراحی شد. در طراحی شهرک امید نیز حفظ محیط‌زیست و اصول شهری با توجه به اقلیم موفق‌تر از شهرک اکباتان شکل گرفت و می‌توان گفت این شهرک یکی از نمونه‌های کارآمد و موفق طراحی شهری با حفظ طبیعت و به‌کارگیری عناصر طبیعی برای شهر تهران است.

اگر این مسیر و روند شهری و طراحی معماری ادامه و گسترش پیدا می‌کرد، تهران کمتر در معرض به چالش آلودگی‌های زیست‌محیطی قرار می‌گرفت؛ به‌طوری‌که همچنان می‌توان از آن دوران به‌عنوان یک نماد شهری مدرن سبز یاد کرد. در شهرک غرب تهران نیز شهرک‌سازی‌ها نتوانستند همچون شهرک امید تهران برای حفظ محیط‌زیست شهری نمونه خوبی باشند، اما در بخش ویلایی آن کاملا بر حفظ طبیعت تاکید شد. متاسفانه ساختمان‌های شهری ما به‌دلیل بی‌توجهی به فاصله فضایی و درنظرنگرفتن فضای سبز مناسب، زیستگاه تهران و شهرهای بزرگ را تخریب کرد و روبه‌نابودی کشاند.

در کوچه‌های شهری امروزی فضاهای سبز از میان رفته‌اند و نه دیگر جایی برای فضای سبز و گسترش آن داریم و نه طراحی مناسبی برای نورگیرها و مکان‌های تفریحی برای مردم شهر به چشم می‌خورد؛ حتی مبلمان شهری مناسبی با درنظرگرفتن ارگونومی رعایت نشده است. باغ‌های شهرهای بزرگ به برج‌های بی‌هویتی تبدیل شده‌اند که شهر را برای زندگی مناسب دشوار می‌کنند. تمامی این‌ها بخشی از محیط‌زیست شهری ما هستند که از توجه مسئولان شهری ما بی‌نصیب مانده‌اند. در معماری مدرن امروزی حفظ محیط‌زیست یکی از دغدغه‌های طراحان و معماران بزرگ است. به‌کارگیری مناسب فرم در معماری با توجه به اقلیم منطقه، تنظیم ارتفاع و به‌کارگیری نورگیرهای مناسب در فضاهای داخلی در مجتمع‌های بزرگ، طراحی سیستم‌های هوشمند الکترونیکی برای حفظ انرژی و همچنین تصفیه آب‌های مصرفی داخل برج‌ها و مجتمع‌ها و ایجاد فضاهای خالی برای توسعه فضای سبز و مکان‌های تنفسی برای شهر از فرایندهای مهم طراحی مدرن است. استفاده از انرژی‌های طبیعی، همچون پنل‌های خورشیدی و بادگیرها و توربین‌های بادی، استفاده از مواد طبیعی و سازگار و ‌تجدیدپذیر، بازیافت و تقسیم فضاها با کاربری‌های تفریحی و آموزشی و همچنین تجاری و اداری در مجتمع‌های مسکونی برای کاهش تردد داخل شهری و کوتاه‌شدن مسیرها برای ساکنان طراحی می‌شود. طراحی فضای سبز داخلی با انواع پوشش گیاهی مناسب نیز بر تصفیه هوا و همچنین تولید اکسیژن به ساکنان کمک می‌کند. امروزه در ساختمان‌های شهری با ایجاد تراس‌های وسیع‌تر با فضای سبز و همچنین ایجاد بام‌های سبز و گسترش فضای سبز عمودی و افقی در ساختمان و گسترش خدمات شهری تلاش می‌شود هویت ازدست‌رفته ساختمان‌ها در جهت حفظ محیط‌زیست شهری باز یافته شود و انسان بتواند در فضاهایی مناسب با پوشش گیاهی متنوع و سازگار با اقلیم خود، زندگی مناسبی را برای آینده خود و زیستگاهش در پیش گیرد.

هر چه در شهرهای بزرگ برج‌ها در مراکز شهر، با درنظرگرفتن فاصله جهت تابش نور و گذر باد و همچنین طراحی فضاهای سبز و مراکز خرید و تفریحی و آموزشی و اداری ساخته شوند و هر چه از مرکز شهر فاصله گرفته می‌شود ارتفاع برج‌ها کمتر شود و پارک‌ها و فضاهای سبز با پوشش درختی بیشتر توسعه یابند، فضای تنفسی شهر بازتر و ریه تنفس شهر بزرگتر می‌شود. کم‌کم در اطراف شهر ویلاها بیشتر و فضاهای بیشتری برای احداث باغ و زمین‌های کشاورزی و گلخانه‌ها ایجاد می‌شوند؛ به‌این ترتیب ساختمان‌های کوچک که همچون توده‌های حجمی ناهمگون بافته‌در‌هم شهر را برای تنفس ناکارآمد کرده است، با ایجاد ارتفاع در برخی مناطق مرکزی شهر، به ایجاد فضاهای خالی کمک و این زمینه را فراهم می‌کنیم که سفرهای شهری فاصله‌های کمتری را به خود بگیرد و خدمات‌رسانی و همچنین سلامت و بهداشت شهری نیز روبه‌افزایش بگذارد.

معماری امروزی می‌رود با اقلیم سازگار شود و مصرف انرژی کاهش یابد و با حفظ زیستگاه، آینده انسان نیز کم‌خطر و سالم بماند.

مهدی توحیدپور طراح معماری و موسس و مدیرعامل انجمن تمدن سبز هنرمندان حامی محیط‌زیست

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لیست ها را مقایسه کنید